vendredi 25 février 2011

« Les Trois » pà rida è pà rifletta

I trè chì no v’emu da mintuvà quì dicisini un bel ghjornu di truvassi à mità strada, solu pà scambià l’idei è veda ciò chì ni pudaria sorta. À principiu, l’idea d’unu spittaculu ùn esistia mancu. Solu ‘ssu disideriu di cunfruntà trè sguardi, trè maneri di pinsà u mondu, o trè individualità cù una verità par omu, è veda ciò chì nasciaria da a scontra, a missa à nudu, a sincerità di l’ascultera. Ni nascisti una pezza di teatru, dopu à dui anni è mezu d’appuntamenti è di scambii.

‘Ssi trè quì, t’ani u so nomu. L’unu hè Paul Grenier, cumidianti chì s’accupa monda di missa in scena, è chì stà in Aiacciu. U sicondu hè Olivier Van der Beken, musicanti è dirittori di u Centru Culturali Anima in Prunelli di Fiumorbu. U terzu infini hè  Christian Ruspini, attori di teatru uriginariu di Portivechju, è chì hà travaddatu abbastanza ultimamenti incù l’Aria d’Ulmi Cappella. Nant’à a scena, i trè duventani « Les Trois », veni à dì Pierre, Olivier è Vincent, trè cumidianti un pocu trasaltati à quindici ghjorna di a prima d’unu spittaculu di soiu di i più kitch. U peghju hè chì i Trè si n’avvidini bè, chì u so spittaculu hè bambulu. L’ora hè dunca à a rimissa in quistioni di u cuntinutu, à l’ingoscia isistinziali, à u quistiunamentu prufundu annant’à u sensu è a qualità di u brodu prupostu à u publicu.

Ma u brodu, vi rassicuremu, ùn hè chè fittivu. A pezza, a vera, quissa pruposta da Grenier, Ruspini è Van der Beken, quissa viaghja più chè bè. È sì i parsunaghji sò impuzzati in i so incertitudini è a midiucrità, a pezza inveci hè carca à sensu è à pirtinenza. Da i guasgi trè anni d’appruntera, di scontri misinchi è di risidenzi in Portivechju o in Ghisunaccia, hè un’ opara forti è passiunanti chì hè nata à u finali. Un’ opara indu l’attori / scrittori si intarrughighjani, è ci intarrughighjani, annant’à tematichi chì sariani à l’ingrossu di sapè ciò chì hè impurtanti pà l’omu d’oghji, suciabilizatu è scantatu da l’issezza di a vita. Di sapè dinò ciò chì oghji pirmetti a rilazioni à l’altru, è di chì manera pudemu cambià o middurà.

Ditta cussì, a sapemu, u littori pudaria tema a pen di capu. U rassicuremu, è ancu l’invitemu à duvintà spittatori par fassi u so propiu ghjudiziu. ‘Ssi quistiunamenti, pà prufundi è intillittuali ch’iddi sò, sò prisintati cù u sensu di a risa, à modu lebbiu, è a missa in scena riisciuta, u ghjocu ammaistratu di l’attori, facini ingutta a prublematica com’è chì nudda fussi. U spittaculu annunciatu da i parsunaghji hè burlescu, comicu senza vulella, un pocu com’è tutti st’emissioni di divertimentu chì si piddani à u sediu, è chì ci facini rida da a so pompa senza cuntrollu. I Trè cantani certi canzunacci chì nienti chè i tituli dicini l’aspettu balordu di l’affari : « À la Une », « Madame renversée », « Pour que je vote encore », « l’écolo-corse », « la maison brûle ». Guasgi un catavaru squisitu da leghja com’è a cronica d’un mondu persu è strangulatu da tutti i manipulazioni mediatichi è pulitichi. Calcosa chì ci faci pinsà chì ‘ssi trè quì ùn ani aspittatu à nimu pà indignassi.

Parchì iè, ci amusemu bè à veda ‘ssa pezza. I capatoghji suciali sò prisintati à modu lebbiu, l’emu ditta. Ma ferma ch’iddi sò musciati dinò di manera ghjusta. L’evucazioni d’un uparaiu chì hà sciappatu l’urdinatori di a so dirizzioni, a so missa in accusazioni publica mentri un’ emissioni tonta cù unu spertu cinicu è un prisintatori zimbu faccia à u puteri, sò fatti chì facini rida, certu, ma chì facini rida giaddu dinò, par via di a so vicinanza cù fatti simuli di l’attualità. Ma lachemu corra. Com’ì la dicini à un momentu datu à u parsunaghju Hervé, spezia di pueta ingagiatu, ma dillusu, eguistu è un pocu bestiu : « hè unu spittaculu, ùn hè micca un meeting ! » Saria guasgi un beddu riassuntu di a pezza, chì parla di ciò chì ci stuzzica in ‘ssa sucità sviata senza avè l’aria di falla. Ma chì a faci listessi.

Una pezza chì metti à nudu trè singularità è chì i porta versu a missa in cumunu. Ma chì difendi puri à a fini, ci pari, ‘ssu bisognu freneticu di vultà torra à u singulari, pà rispittallu, in cori à a famidda, in cori à u gruppu, è pà pruclamà a so santa libartà. Una pezza ma dinò una scrittura, ridona è puetica, di quì è d’avali, à andà à scopra u più prestu pussibuli.

vendredi 18 février 2011

Stidda Splindenti

Hè à u filmu Bright Star, di a rializatrici neozilandesa Jane Campion (chì ci pruposti ghjà u putentissimu « A Lizzioni di Pianò ») chì no duvemu d’essa vultatu versu u pueta John Keats. In ‘ssu filmu sinsibuli, chì si spira di a vita di Keats, è subratuttu di u so amori cuntrariatu pà Fanny Brawne, a puisia duventa un parsunaghju cintrali, un elementu maiori da avvicinà cù tutta a passioni ch’idda nicissitighja, in un abbandonu esteticu chì curaria guasgi l’anima in ‘ssi tempi d’adurazioni di l’i-phone o altri scruchjetti tonti. Metta a puisia in avanti in un filmu cussì distinatu à u gran publicu hè una bona, ch’una sucità senza puisia pò ghjà cuntà i ghjorna nanzi à a trafalera finali.

Ci hè una scena, in particulari, chì ci hè piaciuta. Quandi ghjustappuntu Fanny Browne è John Keats, in unu scambiu amurosu chì faria surrida i spittatori muderni tichji di parlera funetica à colpi di textò balordi, si rinviani i strufati di u capu d’opara di u pueta : La Belle Dame Sans Merci. À dilla franca, era u solu puema di Keats chì no cunniscìamu. È c’eramu vinutu più pà u so aspettu paganu è direttamenti liatu à a fantasia eroica chè pà u so suchju rumanticu propriu. Chì u lirismu, ricunniscimula, u più suventi dà fastidiu ancu à no. Ma puri, ancu sì no ùn ci attardaiamu chè annant’à a lingua, o a qualità puetica schietta di ‘ssu testu, pudariamu senza dubbitu affirmà chì l’immurtalità di Keats si mireta pà i simplici filari di ‘ssu viaghju in a sapara di i guerrieri dannati.

« Or chì sarà chì ti culpisci, cavaglieri armatu,
Tù solu è sciàlbidu paciaghju ?
U ghjuncu piega longu à u lavu
È ùn si senti abbaghju…»

Forsa u menu cunnisciutu ind’è no di i grandi pueti rumantichi inglesi, è pocu traduttu in francesu, Keats vinia da u carrughju, ed era statu urfaneddu à quindici anni. À a diffarenza d’un Byron, par esempiu, chì era baronu è falaia da militari di rinoma, era iddu un « cockney », veni à dì un Londunianu di bassa categuria, è u filmu di Campion ramenta sin’à chì puntu st’origini debbuli l’impidistini di maritassi cù a zitedda di famidda Fanny Browne. Ancu sì quissu impidimentu fù dinò un disastru pà a tinta innamurata. Keats ricivisti puri un’ educazioni di prima trinca. Par via d’una riditera vinuta da a so minnanna, poti andà à a scola è ci scupristi l’autori di l’Antichità. Imparò da par iddu u francesu è u latinu, è s’emancipò à vinti anni da un tutori imbicilu chì u vulia cunsacrà à a chirurghia pà andà à fraquintà i chjirchji literarii di u so tempu.

A so opara fù scritta u più mentri ‘ss’annati didicati in tuttu à a puisia, trà 1818 è 1820. Ci truvemu una influenza maiori di i scrittori classichi, ma dinò di Shakespeare ch’iddu pudia mintuvà à menti. Subratuttu, pinsendu à l’aspettu curtu curtu di ‘ssa carriera literaria, ùn ci pudemu impidì un paragonu cù Rimbaud. Sì Rimbaud firmò di scriva à vint’anni, sicuru d’avè dittu tuttu, Keats fù arristatu guasgi à i stessi anni, ma par via d’una malatia chì l’addibbulia. Un amicu di soiu, u scrittori sicundariu Charles Armitage Brown, parpena paternalistu cù u dilicatu ghjuvanottu, ùn fighjulò tantu ‘ssu statu di saluta inchiitanti, è u si strascinò cun iddu in un viaghju in i timpuralati scuzzesi. Peregrinazioni ch’ùn arranghjoni nudda pà Keats, è chì, liati dinò à a morti di u so frateddu più ghjovanu, accillaroni a caduta d’un criatori chì bramaia solu di pusseda « deci anni di puisia » davanti ad iddu. Passò inveci com’è a fulmina, ‘sendu iddu stessu ‘ssa Stidda Splindenti (Bright Star) ch’iddu avia imaginatu in un puema cussì intitulatu.

« Stidda splindenti, ch’e poschi paru à tè firmà sticchitu…
… È cussì viva par sempri – o svanisciami sinnò in a morti. »

Keats era dinò l’amicu di Shelley. Com’è par iddu a so fini tragica successi in Italia. Morsi di tisia, à 25 anni dunca, mentri un esiliu vuluntariu à Roma dund’iddu spiraia di pudessi curà. Shelley, iddu, s’annigò in Livornu, un annu dopu à a morti di u so amicu, è fù ritrovu cù un libru stampatu di Keats annant’ad iddu. Stranamenti, l’epitaffu annant’à a tomba di Keats dicia : « Quì riposa quissu chì u so nomu era scrittu in l’acqua ». Sarà d’avellu vulsutu leghja, ‘ssu nomu, chì attirò à Shelley in l’abissi di a so propia tragidia ? Toccu ancu no da calchì fuata rumantica, a vulariamu guasgi creda.

lundi 7 février 2011

Baddata di Little Monster

Hervé Largeaud, di Sagona, hà scupartu a passioni di a banda dissignata mentri l’anni 80. Ghjà à ‘ss’èpica i so riffarenti erani piuttostu in i margini, com’è l’agrissivu Clay Wilson o u mangakà trash Suehiro Maruo, qualificatu di criatori eroticozòtticu. Publicò i primi virsioni di l’avvinturi di Picculu Mostru in Francia à u principiu di l’anni 90, dopu ad avè vintu u primu premiu di u festivali « Images et Dessins » di Poitiers in 93. Ma u so stilu, i so primuri di criatori impignatu, ùn pudiani tandu truvà u so ribombu in Francia, tarra sucialmenti dumata, è intellettualmenti amnesica à i nuzioni di ribillioni.

Funi dunca l’edizioni virtuali « Modern Tales », à i Stati Uniti, ad àprali u so spaziu. Parchì i Stati Uniti ? Parchì culà, è dopu à a prima guerra d’Iraccu, un muvimentu putenti di contra cultura anti-Bush, « i webcomics », era in traccia di crescia. A sprissioni di Largeaud t’avia più à veda cù ‘ssa rivindicazioni underground, chì era pà a banda dissignata ciò chì u punk fù pà u rock cummirciali, chè incù tutta a robba liscia didicata à u marcatu vista in altrù. Hè dunca in ‘ssa cummunità di pinsà chì u Sagunesu hà trovu a so piazza. Da tandu fù traduttu in inglesu è publicatu annant’à un situ chì pruducia quantunca l’artisti di rinoma mundiali, com’è u famosu Ron English chì adattò Guernica à a salza di Walt Disney, è chì si resi cellebru pà a so campagna contr’à i sigaretti Camel. Oghji l’avvinturi di u parsunaghju di Largeaud sò ripresi da l’edizioni « Creator’s Edge Press », à Seattle, chì ci pruponini u primu vulumu di carta di « The Ballad of Little Monster ».

Ma qual’hè ‘ssu Little Monster, m’eti da dì ? U vidimu no com’è unu spezia d’anghjulu di a morti chì hà muscatu da troppu vicinu u gustu di carrimasciu di a sucità muderna, è chì hà dicisu d’arricà i so risposti parsunali à a disumanizazioni di u mondu, à ‘ssa caduta di u gennaru umanu. Par quissa a viulenza è u sprufundu l’accumpagnani. Tumbadori assuciali Little Monster ? Forsa sì. Ma meddu saria di cunsidarallu com’è un vardianu di u cimiteriu, com’iddu si ni trova in certi vechji BD d’orrori, un missaghjeri frettu chì hà dicisu d’arrigulà u prublemu à so modu. In un episodiu di a so baddata, tumba à Louis-Ferdinand Céline, simbulizazioni d’una strema dritta chì discutti cù i putenti currotti. Dunca ghjustu dopu, hè un capimaffiosu chì si faci sdunzà da u ghjustizieri biondu… Supereroi di a morti chì pichja, tantu l’autorità chè u burghesu o i stremisti d’ugni sterpa fascista, Little Monster hè un Picculu Prìncipi ch’ùn vi dissegna micca una pecura, ma chì faci a so guerra suciali parsunali è scuzzulighja in un fiumu di sangu u banali accunsentu à a suttimissioni. Prudottu iddu stessu da una sucità distòpica, indu ùn punta nemmancu l’illusioni d’una spiranza, faci senta par via di u mali è u dulori u so brionu di suffrenza.

‘Ssa cantata di Picculu Mostru, chì ci parla di a guerra suciali in cursu, hè senza cuntesta una di l’opari i più originali è i più muderni di a criazioni corsa attuali. Viaghja à tempu à i boci putenti di criatori simuli, attalintati è intilligenti, ch’iddi siini Americani, Giappunesi o Sud-Cureani, è tira tutta a so forza – micca da un cuntestu urbanu – ma da i rialità isulani tali chì no i pudemu cunnoscia, è riadattà, lià, à ‘ssu Tuttu Mondu chì l’Antigliesu Glissant ci imparaia com’è sola patria.

(Pà cummandà ‘ssa perula : www.creatorsedgepress.com)

mercredi 2 février 2011

Attu mancatu

Di u Salon di u libru corsu chì s’hè tinutu u 29 è u 30 di ghjinnaghju in Marseglia, vi ni vurriu parlà incù tuttu u zelu nicissariu, ma mi sarà difficiuli. Dighjà parchì, cuncirnendumi, raprisintò più chè un attu mancatu. Dopu parchì, infatti, ùn c’eru micca. U me fantasimu c’era, ma eu in parsona, innò, ùn c’eru da veru. Ma cuntemu i fatti da u cummenciu.

Invitatu à participà à ‘ssa manifistazioni, muvisti da i me muntagni pà piddà u battellu in Aiacciu. Inutuli di pricisà chì, mentri ghjà ‘ssa prima strappata, po dopu in quidda nuttata di travirsata spavintosa, mi dumandeti parchì dunca esistia un aeruportu in Figari.

Ma vi contu a seguita… Ghjunsi à setti or’ di mani à a Joliette, sempri vivu malgradu a nuttata d’infernu ch’e viniu di passà  à mari à ripassammi in capu l’integrali di u Titanic, è sbarcheti in un fritu da scurrà i boia in u locu u più tenebrosu d’Auropa. So sicuru chì i clandistini albanesi chì varcani l’Adriaticu si trovani scali più accuglienti chè quissa. Esagerazioni diti ? Mancu appena : dopu ad essa sciutu da u battellu, mi ci volsi à strascinà u me saccu annant’à dui chilometri, suvitendu unu stolu di passaghjeri cussì ammutuliti è imprissiunati chè mè da a chjostra metalica senza fini indu ci faciani passà. Dopu à quissa, sfiatatu, cuddeti annant’à una scala di tubularii ch’ùn vi dicu nudda, po rifaleti da ‘ssu cataru mortu sprupurziunatu pà escia in un carrughju disertu induva dui taxì pariani di rapità u clienti meddu ch’iddu l’avaria fatta un vitturonu di a Stasì à quiddi tempa. Fà chì ti fà, à ott’ ori mi truvaiu solu in carrughju è ùn c’era nimu pà accoddami.

Mi raminteti tandu di u numaru d’un urganizatori ch’e t’aviu in bunetta. U chjameti. Dopu à parichji provi fiascati, è allora chì l’addisperu era guasgi à piddà u subra, quiddu risposi infini : « Comu ? Calchissia pà ricevavi… heu… nò… semu tutti à l’hotel Ibis, vi ci voli à piddà u metrò è… » Piddà u metrò ? Hotel Ibis ? Dopu ad avè esitatu un pocu, ghjà à dumandammi s’e ùn m’aviu da richjappà u prima avviò di partenza in Marignana, scelsi a boci di a raghjoni, è mi feci purtà à quiddu albergu da un taxì chì s’era persu anch’iddu in ‘ssu quartieri ghjacciatu.

Culà, scuntreti dui o trè altri scrivani, è dinò i ghjovani chì ci sirviani malamenti d’accumpagnatori. Ci purtoni tandu à a Casa di a Corsica, induva si passaia a manifistazioni, è ci infrugnetimu in u casamentu pà scopra i stand di i libri indu duviamu firmà i nosci opari rispittivi. L’affari era spachjatu annant’à trè piana, è mi si paria un pocu di truvammi in calchì scena surrialista di u filmu Brasil. In tutti casi i me libra ùn li truvaiu. Chersi dunca à unu chì era incaricatu di strascinassili in Marseglia ciò ch’iddu n’avia fattu. Quiddu dissi, un pocu imbistiatu : « i vosci libra ? Ah ? Erani pà u Salon in Marseglia ? Ah nò, aghju crettu ch’era un cartonu pà a libraria ch’e tengu, è dunca… mi scusu… ma ùn l’aghju purtati micca ! In più t’aviu a vittura carca è… » Bona. Trè or’ di strada da Portivechju à Aiacciu, una nuttata di timpesta, a varcata di i sarrendi di a Kolyma è un’ accolta discuttevuli pà ghjunghja è senta dì chì i me libra nimu i vidaria, è ch’eru vinutu in darru… Tandu, o ghjenti, vi sariati postu a stessa quistioni chè mè à ‘ssu mumentu pricisu : « ma chì ci facciu quì ? »

Diciaremu ch’e socu invichjatu, è chì certi capatoghji, oghji, i piddu cù filusuffia. Senza fà stodii, aghju circu unu stand indu c’era bè calchì publicazioni cù à drintu un articuluchju di meu. Aspitteti cinqui minuti à pusà è à fighjulà tutti ‘ssi tenci ch’ùn aviu mai tantu vistu, ch’ùn pariani nemmancu di cunnosciami, è chì duviani raprisintà s’e aviu capitu bè u fiori di a literatura corsa. Publicu micca, merè. Mi so dunca arrizzatu, dopu à ‘ssi cinqui minuti i più longhi di a me vita, è socu rifalatu in carrughju à fumammi una sigaretta tranquillu. Hè quì chì u brocciu m’hà attaccatu. Iè, eti lettu bè. Eru quì, panaghju, à fumà è à chjachjarà cù u purtevuli à l’arichji, quandu intesi u trostu orrendu d’un ughjettu chì si sfracassaia à mancu un metru da mè. Unu sgrachju schifizzosu era ancu schizzatu sin’à annant’à u me scarpu. Capisti a tragidia. Da u terzu pianu di a Casa di a Corsica, culà dund’iddi appruntaiani u cocktail pà l’invitati illustri di a sera – à l’ingrossu tutti l’eletti corsi di i Bucchi di u Ronu – aviani missu un brocciu annant’à u balconu, da tenalu friscu. Piuvicinaia, è u casgiu avia sculisciatu è era cascatu da u so appuddatoghju, vinindu à sfracicassi quì à i me peda, risichendu di tumbammi o, peghju, d’affasciammi di liquidu biancu è vargugnosu par finiscia di fammi passà pà u buzaiu di sirviziu.

Era troppu. Aghju presu i me bartachji è subitu a dirizzioni di Marignana. M’hè custata 140 eurò ma o mancu a cumedia era finita, è a sera aghju durmitu in casa. Par quissa di u restu, veni à dì una cunfarenza tuntina induva s’imparaia cù enfasi chì a lingua francesa – a sola degna di literatura – era parlata in Corsica cù amori dipoi u XVIIIimu, è induva ugni intarvinenti s’intricciaia da par iddu i curoni d’addoru ch’iddu cridia di mirità, di ‘ssu mumentu d’autosuddisfazzioni miraculosa, ùn ni possu parlà. Eru ghjà in altrù. Un brocciu assassinu aviu vintu i me ultimi capacità di risistenza. D’altrondi, chì i cosi siini chjari : ùn ci socu mai andatu, à stu Salon, mai. È Ferrari nemmancu, è Desanti ancu menu. Jureczek ? Ùn ni parlemu. Ma via, feti ch’ùn avissiti lettu nudda.